राजनीतिमा व्यक्तिका भनाइहरू समयसँगै बदलिन सक्छन् । परिस्थिति फेरिन्छ, सत्ता समीकरण फेरिन्छ, दलहरूको अवस्था फेरिन्छ । तर सार्वजनिक जीवनका व्यक्तिहरूका विगतका भनाइ र वर्तमान भूमिकाबीच तुलना हुन थालेपछि एउटा प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ-परिवर्तन विचारमा आएको हो कि प्राथमिकतामा ?
पछिल्लो समय एमाले सचिवालय बैठकसँग जोडिएको एउटा समाचारले यस्तै प्रश्न उठाउने आधार दिएको छ । पार्टीभित्र अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको नेतृत्वमाथि केही उपाध्यक्षहरूले समीक्षा र रुपान्तरणको आवश्यकता औँल्याएपछि उपाध्यक्ष रामबहादुर थापा ‘बादल’ भने नेतृत्वको पक्षमा उभिनुभयो । उहाँको भनाइ थियो-“पार्टी सङ्कटमा छ, यस्तो बेला नेतृत्वको रक्षा गर्नुपर्छ । यही हो पार्टी लाइन ।”
सतहमा हेर्दा यो कुनै अस्वाभाविक राजनीतिक अभिव्यक्ति होइन । कुनै दल कठिन अवस्थामा हुँदा नेतृत्वलाई बलियो बनाउनुपर्ने तर्क विश्व राजनीतिमा पनि सुन्न पाइन्छ । तर, प्रश्न त्यतिबेला उठ्छ, यस्तो कुरा कसले उठायो । जब त्यही नेता विगतमा विभिन्न राजनीतिक मोडमा फरकफरक शक्ति केन्द्रतर्फ उन्मुख भएको इतिहाससँग जोडिन्छन् ।
२०७८ जेठमा अर्को राजनीतिक परिदृष्यमा बादलको लामो राजनीतिक यात्रालाई लिएर गम्भीर प्रश्न उठाइएको थियो । किशोर अवस्थादेखि प्रचण्डसँग कम्युनिष्ट आन्दोलनमा सक्रिय रहनुभएका बादल जनयुद्धका महत्वपूर्ण नेतामध्ये एक हुनुहुन्थ्यो । तर, पछि प्रचण्डसँग दूरी बढ्यो । त्यसअघि नै मोहन वैद्यसँग नजिकिनुभएका बादलले वैद्यको पनि साथ छाड्नु भएको थियो । फेरि वैद्य समूह छाडेर प्रचण्डतर्फ फर्किनु भयो । त्यसपछि एमाले–माओवादी एकतासँगै नयाँ शक्ति केन्द्रमा पुग्नुभएका बादलले अरुलाई नेतृत्वको रक्षा गरौँ भन्नु राजनीतिक वृत्तमा हास्यास्पद बनेको छ ।
राजनीतिक यात्रामा यस्ता परिवर्तनहरू आफैँमा अस्वाभाविक होइनन् । राजनीतिक दल फुट्छन्, एकता हुन्छन्, धारहरू बदलिन्छन् । तर, आलोचकहरूले उठाउँदै आएको प्रश्न अर्को छ-बादलको यात्राले विचारको निरन्तरता देखाउँछ कि शक्तिको केन्द्रतर्फको आकर्षण ? यदि आज उहाँको तर्क “सङ्कटका बेला नेतृत्व जोगाउनुपर्छ” भन्ने हो भने आलोचकहरूले स्वाभाविक रूपमा प्रतिप्रश्न गर्छन्-विगतका राजनीतिक मोडहरूमा उहाँले कुन नेतृत्वको रक्षा गरिरहनुभएको थियो ? प्रचण्डलाई छाड्दा ? वैद्यसँग जाँदा ? फेरि अर्को शक्ति समीकरणमा फर्किँदा ? यहीँबाट “दोचारे राजनीति” भन्ने आरोप जन्मिन्छ ।
यद्यपि, अर्को पक्ष पनि छ । राजनीतिमा स्थिरताभन्दा परिस्थितिको मूल्याङ्कन महत्त्वपूर्ण हुने तर्क पनि गरिन्छ । कुनै नेता वा दलले समयअनुसार रणनीति परिवर्तन गर्नु कमजोरी होइन भन्ने मत पनि बलियो छ । त्यसैले हरेक राजनीतिक स्थानान्तरणलाई केवल अवसरवादको चस्माबाट मात्रै हेर्नु उचित नहुन सक्छ । तर, एउटा तथ्य भने स्पष्ट देखिन्छ-बादलको राजनीतिक यात्रा जति लामो छ, त्यति नै लामो उहाँको भूमिकामाथिको बहस पनि छ । आज उहाँ नेतृत्वको रक्षाको पक्षमा उभिनुभएको छ । हिजो उहाँ विभिन्न नेतृत्वबिचको यात्रामा हुनुहुन्थ्यो । त्यसैले प्रश्न केवल बादलमाथि मात्र सीमित छैन, यो नेपाली राजनीतिक संस्कृतिमाथिको प्रश्न पनि हो ।
हाम्रा राजनीतिक दलहरूमा “पार्टी लाइन” विचारले तय गर्छ कि नेतृत्वले ? आन्तरिक बहसलाई अनुशासनविपरीत ठान्ने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा दलहरू लोकतान्त्रिक बन्छन् कि व्यक्तिकेन्द्रित ? राजनीतिमा बोली फेरिन सक्छ, परिस्थिति बदलिन सक्छ । तर, जनताले एउटा कुरा भने सजिलै बिर्सँदैनन्-नेताको शब्दभन्दा उसको राजनीतिक यात्रा । जो शक्तिमा छ उसैको पछि लाग्नुलाई नेतृत्वको रक्षा मानिँदैन । यो त नेतृत्वको चाकरी हो । नेतृत्वले अघि सारेका राजनीतिक लाइनलाई गर्ने समर्थन मात्रै राजनीतिक हुन्छ । अन्यथा भक्तिगान हुन्छ । अब भक्तिगान र स्तुतीगानबाट राजनीति अघी बढ्न सक्दैन ।
