सिन्धुली । अङ्ग्रेज फौजलाई पराजित गरी राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा गर्न गोर्खाली सेनाले देखाएको वीरता र साहसको स्मरणमा सिन्धुलीको ऐतिहासिक सिन्धुलीगढीमा २५९औँ विजय उत्सव मनाइएको छ ।
२०८३ साल कात्तिक २४ गते कमलामाई नगरपालिका सिन्धुलीको आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा नगरप्रमुख उपेन्द्रकुमार पोखरेलले नेपाली राष्ट्रिय झण्डा फहराएर विजय उत्सवको उद्घाटन गर्नुभएको थियो ।
कार्यक्रममा नगरप्रमुख पोखरेलले नेपालको इतिहासमा सिन्धुलीगढी युद्धको विशिष्ट महत्व रहेको बताउनुभयो। उहाँले सीमित स्रोतसाधन र घरेलु हतियारका भरमा शक्तिशाली अङ्ग्रेज फौजलाई परास्त गर्ने नेपाली सेनाको वीरता राष्ट्रिय गौरवको विषय भएको उल्लेख गर्नुभयो ।
सिन्धुलीगढीको ऐतिहासिक महत्वलाई जीवन्त राख्न यसको संरक्षण, पूर्वाधार विकास र पर्यटन प्रवर्धनमा जोड दिनुपर्ने उहाँको भनाइ थियो ।
सिन्धुलीगढीलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न होटल व्यवसायी, स्थानीय समुदाय र सरोकारवालालाई सक्रिय हुन आग्रह गर्दै नगरपालिकाले पर्यटन प्रवर्धनका लागि आवश्यक सहयोग गर्ने प्रतिबद्धतासमेत व्यक्त गर्नुभयो ।
कार्यक्रममा सरदार वंशु गुरुङ प्रतिष्ठानका प्रतिनिधि, नेपाली सेनाका पदिक तथा जवान, सञ्चारकर्मीलगायतको सहभागिता थियो ।
सहभागीहरूले नेपालको राष्ट्रियता र स्वाधीनताको रक्षाका लागि वीर गोर्खाली सेनाले देखाएको साहस, वीरता र युद्धकौशलको प्रशंसा गरेका थिए ।
सिन्धुलीगढी युद्धको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
सिन्धुलीगढी नेपालको एकीकरण अभियानका क्रममा भएको ऐतिहासिक युद्धस्थल हो । तत्कालीन गोर्खाली राजा पृथ्वीनारायण शाहले नेपालको एकीकरण अभियान अघि बढाइरहेका बेला काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्लले गोर्खाली सेनाविरुद्ध सहयोग मागेपछि ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीले कप्तान जर्ज किनलकको नेतृत्वमा करिब २ हजार ४ सय सैनिक पठाएको थियो ।
सन् १७६७ मा नेपाल प्रवेश गरेको उक्त अङ्ग्रेज फौजलाई सिन्धुली क्षेत्रमा गोर्खाली सेनाले विभिन्न स्थानमा घात लगाएर आक्रमण गरेको थियो ।
पाउवागढी आसपास भएको भीषण भिडन्तमा गोर्खाली सेनाले अङ्ग्रेज फौजलाई पछि हट्न बाध्य बनाएको इतिहासमा उल्लेख छ ।
यस युद्धमा वंशु गुरुङ, वीरभद्र उपाध्याय, वंशराज पाण्डे र श्रीहर्ष पन्तलगायतले नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।
कठिन भौगोलिक अवस्था, स्थानीय भूगोलको ज्ञान र युद्धकौशल गोर्खाली सेनाको सफलताका महत्वपूर्ण आधार बनेका थिए ।
सिन्धुलीगढीको विजयलाई नेपालको स्वाधीनता, राष्ट्रियता र एकीकरण अभियानको इतिहासमा महत्वपूर्ण घटनाका रूपमा लिइन्छ ।
तत्कालीन समयमा शक्तिशाली मानिएको इस्ट इन्डिया कम्पनीको फौजलाई नेपाली सेनाले प्रतिरोध गरी पराजित गर्नु नेपाली इतिहासको गौरवपूर्ण अध्याय हो ।
यस ऐतिहासिक घटनाको सम्झनामा कमलामाई नगरपालिकाले करिब दुई दशकदेखि सिन्धुलीगढीमा विजय उत्सव मनाउँदै आएको छ ।
उत्सवले नयाँ पुस्तालाई नेपालको इतिहास, राष्ट्रिय स्वाधीनताको सङ्घर्ष र पुर्खाहरूको वीरताबारे जानकारी गराउने उद्देश्य राखेको छ ।
सिन्धुलीगढीको संरक्षण र पर्यटन प्रवर्धन
सिन्धुलीगढी युद्धस्थल मात्र नभई नेपालको ऐतिहासिक, सामरिक र सांस्कृतिक सम्पदासमेत हो । यहाँ रहेका पाउवागढी, सानो गढी र ठूलो गढीले त्यस समयको सैन्य रणनीति र ऐतिहासिक घटनाक्रमको झल्को दिन्छन् ।
सिन्धुलीगढीलाई व्यवस्थित ऐतिहासिक पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न यसको संरक्षण, प्रचारप्रसार, पूर्वाधार निर्माण र स्थानीय समुदायको सहभागिता आवश्यक छ ।
