चन्द्रागिरिको पश्चिमपट्टिको बाक्लो जङ्गलमा भित्रिनु अघि हामीले एउटा ढिस्कोमा उभिएर अघाएका आँखाले फाखेल गाउँलाई हेर्यौँ । घामले फाखेलको थाप्लोलाई चुम्नै आँटेको थियो र तल फाखेल पातलो बस्ती लरखर लरखर गर्दै बारीमा रल्लिन थालेको थियो । हामी १३ जनामध्येका १० जना साथीको लागि फाखेल नितान्त अपरिचित थियो । हामी फाखेलका जानकार भने त्यहाँबाट अलिक हतार गरेर जङ्गलभित्र भित्रिन चाहन्थ्यौँ । तर, अरू सबै साथीलाई गाउँको रमाइलो दृश्यले बाँधेको थियो । उहाँहरूमध्ये धेरै जसोको मानसिकतामा जीवित शरीर लिएर जेलबाट बाहिरिन पाउने आशा मरिसकेको थियो । यस्तो स्थितिमा खुला आकाशमुनि विचरण गर्दै वरिपरि नियालिरहन पाउँदा सन्निकट खतराले उहाँहरूलाई छुनै सकेको थिएन कि त्यसैले बुटामा छेलिन खोज्दाखोज्दै पनि उहाँहरूको शरीर बाहिर निस्किहाल्थ्यो ।
“पुलिस” सबभन्दा पहिले वीरबहादुरकै आँखा पुगेछ । उहाँ आत्तिएर रमिता हेरिरहेका साथीहरूतिर हान्निनु भयो “पुलिस जाँदैछ कमरेडहरू बस्नोस् तल बाटोमा पुलिस जाँदैछ ।”
रमिता हेर्ने आँखाहरू छापछुप्प ओइलाए । हामी सबै टुक्रुक्क बसेर जङ्गलतिर सर्न थाल्यौँ । वीरबहादुर एउटा बुटाको आडमा उभिएर तल बाटोतिर नियाल्न थाल्नुभयो ।
“पुलिस उतै लाग्दैछन, “उहाँ विस्तारै बोल्दै पनि हुनुहुन्थ्यो, “कति जना छन् गन्न सकिन्न । तर, धेरै छन् र उनीहरू फाखेलतिरै जाँदैछन्, हामी जङ्गलभित्र पस्नुपर्छ । धन्न आधा घण्टाले बाँचिएछ ।“
पुलिसलाई हेर्न छोडेर उहाँ हामीतिर आउनु भयो । हामी नजानिने पाराले टुक्रुक्क बसेर बाक्लो जङ्गलतिर लाग्यौं । जङ्गलले हामीलाई चारैतिरबाट ढाकेपछि हामी जुरुक्क उठ्यौँ र बाक्लो र घना जङ्गलको आश्रय खोज्दै उत्तरतिर लाग्यौँ ।
एउटा खोल्सी जस्तो ठाउँमा १५-२० जनासम्म आराम गरेर बस्न सकिने ठाउँ रहेछ । हामीले त्यो दिन त्यहीँ बिताउने ठहर गर्यौँ । हाम्रो अगाडि शत्रु थियो र हाम्रो पछाडि पनि शत्रु थियो । शत्रुको यो बाक्लो घेराबन्दीमा दिउँसोको उज्यालो हाम्रो लागि गम्भीर समस्याको थुप्रो बनेको थियो । त्यसैले एक आपसमा छलफल गरेर हामीले पालैपालो आराम गर्ने विचार गर्यौँ । रूखका पातहरू झरेर भुइँमा पतिङ्गरको नरम विछ्यौना ओछिएको थियो । त्यसैले आउने रातको लागि शक्ति सञ्चय गर्न दिनभरि आराम गर्ने प्रस्तावलाई कसैले अस्वीकार गरेन । वीरबहादुरले भने गाउँको अवस्था बुझ्न कतै ढिस्कोमा वा रूखमा चढेर निगरानी गर्ने र सुरक्षा दिने कामको जिम्मा लिनुभयो ।
पुलिस गाउँतिर पसेको थाहा पाएपछि हामी सबैको दिमागी तनाव निक्कै बढेको थियो । त्यसैले पहिले निदाउने पालो परेका साथीहरूले पनि आँखा चिम्लिन सक्नुभएन । संसारभरिका विषयलाई वार्ताको मेहरोभित्र समेटेर हामी गुनगुन गुनगुन गफ गर्न थाल्यौं । तीन घण्टाभन्दा लामो समय पत्तै नपाइ बित्यो । नौ, दस बजेतिर आकाशबाट झरेको न्यानो र रातभरिको थकाइले हाम्रो शरीरलाई लस्त बनाउन थाल्यो । पालो परे पनि नपरे पनि हामी भकाभक निदाउन थाल्यौँ ।
कानमा परेको एक खालको अनौठो आवाजले मेरो निद्रा बिथोल्यो र म झसङ्ग भएर ब्युझिएँ । एक प्रकार तम्ताम्याइलो हुइँय आवाज मेरो टाउकै माथिबाट उडेर गयो । म सुतेको ठाउँबाट जुरुक्क उठेर आकाशतिर हेर्न थालेँ । रूखका बाक्ला हाँगाहरूले आकाशलाई ढपक्क ढाकेका थिए । म ठाउँठाउँमा देखिने मसिना प्वालहरूबाट आकाशलाई नियाल्न थालेँ । घामको उज्यालोमा पल्याकपुलुक देखा पर्दै पश्चिमतिर उडिरहेको वस्तुलाई मैले देख्ने बित्तिकै चिनेँ ।
“सेनाको हेलिकोप्टर” मेरो मन तर्सियो। मैले छेउमा सुत्नु भएको शेखरलाई उठाएँ । उहाँ पनि फुर्तिलो पाराले ब्युँझिनु भयो ।
“सेनाको हेलिकोप्टर उडिरहेको छ” मैले सानो स्वरमा भनेँ । उहाँले पनि आफू छेउको साथीलाई उठाउनु भयो ।
एकैछिनमा हामी सबै ब्युझियौँ र आँखा तन्काउँदै आकाशतिर हेर्न थाल्यौँ ।
हेलिकोप्टर हामीमाथिको आकाशमा तीन पटक मडारियो र पूर्वतिर वेग मारेर शून्यमा हरायो ।
“हाम्रो खोजी अभूतपूर्व ढङ्गले भइरहेको रहेछ, “सबै जनाका टाठा आँखातिर हेर्दै सीपीले भन्नुभयो, “तल पुलिसहरू छन्, माथि हेलिकोप्टर उडिरहेछ, हामी आजै अगाडि बढ्नुपर्छ ।“
खोजीको गम्भीरता महसुस गरेर होला-उदासीको बादलले हामी सबैको मनलाई झ्वाम्म छोप्यो । हामीमध्ये कसैले हात तन्काएर, कसैले टाउको झट्कारेर, कसैले अङ्ग मडारेर आफूलाई व्यवस्थित तुल्याउने प्रयत्न गर्यौँ ।
एक झप्को निद्रा पाएर आँखा र जीउको अल्छी पनि मरे जस्तो भएको थियो । हाम्रो विरूद्धमा भइरहेको युद्धस्तरको खोजी कार्यले पनि हाम्रो मनलाई बढी सतर्क बनाएको थियो । त्यसैले हाम्रो शरीर ढल्किएन । हाम्रा आँखाहरू निदाउन मानेनन् ।
हामी एकै ठाउँमा स्थिर भएर बसेका थियौँ तर संसारको गतिशीलता रोकिएको थिएन । विस्तार विस्तार पश्चिमतिर चिप्लिएको घामले सिमभञ्ज्याङको पारीपट्टि गएर विश्राम गर्ने सुरसार देखाएपछि हामी पनि बाक्लो जङ्गलबाट विस्तारै बाहिरको पातलो वनतिर निस्कन थाल्यौँ ।
यात्रामा मौन रहने हाम्रो बानी नै परिसकेको थियो । हामी दायाँबायाँ हेथ्यौँ र आफ्नो सर्तकतालाई बढाउन खोज्थ्यौं । त्यसपछि हामी आफ्नो अघिल्तिर हिँडिरहेको साथीको शरीरलाई एकनासले नियाल्दै पाइला चाल्थ्यौँ ।
त्यो बाक्लो जङ्गलबाट बाहिर निस्कँदा पृथ्वीले घामलाई विदा दिइसकेको थियो । हामी फेरि एउटा चउर जस्तो ठाउँमा बस्यौँ । हामीले साँझ पर्खनै पर्ने थियो ।
“हामी सधैँभरि यसरी ढुक्कले हिँडिरहन सक्ने छैनौँ” बसिसकेपछि राजेनले भन्नुभयो-“हाम्रो वरिपरि शत्रुहरू शिकारी भएर लागिपरेका छन् । त्यसैले हामीले सावधानीका सम्पूर्ण उपायहरू अवलम्बन गर्नुपर्छ……”
हामीले एकछिन शत्रुसँग मुठभेड भइहालेमा के गर्ने, कसरी उम्किने भनेर छलफल गर्यौँ । एकदिन एकरात सफलतापूर्वक पार गरेको हुनाले अब उम्किन सकिन्छ भन्ने हाम्रो विश्वास क्रमशः बलियो हुँदै गएको थियो । अब दुई-तीन दिनमा हामी सीमाना काटेर भारत पुग्न र त्यहाँबाट फेरि व्यवस्थित ढङ्गले नेपाल छिर्न सक्छौँ भन्ने विश्वास हासिल हामीभित्र दरिलो बन्दै थियो ।
“हामीले लुकीछिपी काम गर्न आफ्नो नाम बदल्नु पर्छ” सीपीले फेरि भन्नुभयो, “अब हामी आफ्नो नाम प्रयोग गर्न सक्दैनौँ त्यसैले हामी आफूलाई मन पर्ने एउटा एउटा नाम रोजौँ ।”
नाम छान्दाछान्दै साँझले पृथ्वीलाई सुम्सुम्याउन थालेको थियो । धेरै बेरको माथापच्चीपछि मैले आफ्नो नाम दिनेश रोजेँ ।
सबै रक्सौल पुग्ने भने पनि रक्सौल कसरी पुग्न सकिन्छ भन्ने हामीलाई थाहा थिएन । त्यसैले हाम्रो यात्रामा समय मात्रै होइन मार्ग पनि अँध्यारोमा रूमल्लिएको थियो । त्यही अँध्यारोमा चिप्लिँदै हामी एउटा जङ्गली गोरेटो समातेर फाखेलतिर ओरालो लाग्यौँ ।
फाखेल खोलामा झर्दा झमक्क साँझ परेको थियो । हाम्रो मन पनि अब ढुक्क भएको थियो । हामीलाई विश्वास थियो-पुलिसहरू भरसक फर्किसकेको हुनुपर्छ, नफर्केकै भए पनि उनीहरू कुनै घरमा रक्सी र कुखुराले लठ्ठिएर सुत्ने तरखर गरिरहेको हुनुपर्छ ।
खोलामा हाम्रो दुई जना मानिससँग जम्काभेट भयो । उनीहरू हाम्रो हुल देखेर झस्किए भने हामी गाउँको मुखैमा मान्छे देखेर झस्कियौँ । उनीहरूलाई देख्ने बित्तिकै वीरबहादुर हर्क खड्काको आडमा लुक्नुभयो । ती दुवै जना मानिसहरू डराउँदै डराउँदै खोल्सो काटेर पारी पुगे र डिलमा उभिएर हामीतिर हेर्न थाले । अँध्यारोमा मान्छे चिनिने स्थिति थिएन । हामी एक अर्काका धुमिल आकृतिलाई भने देखिरहेको थियौँ ।
“उनीहरूले मलाई देखेनन्, बेसै भो।” सबभन्दा पहिले वीरबहादुरले हाम्रो मनलाई सान्त्वना दिने प्रयत्न गर्दै भन्नुभयो “ती यहाँका गाउँले हुन् । सामान्य जनता हुन् । खराब मान्छे होइनन् । अब हामी जाउँ ।”
अलिकति उक्लेर हामी एउटा गोठको अगाडि पुग्यौँ । भोकले हामीलाई नराम्ररी चिथोर्न थालेको थियो । वीरबहादुरले गोठको साङ्लो खोलेर सबैलाई भित्र हुलेपछि भन्नु भयो, “कमरेडहरू एकछिन् यहीँ आराम गर्नोस् । एक घण्टा जति केही समस्या पर्दैन । ती अघिका मान्छेले सबै कुरा बुझे पनि पुलिसलाई पोल लाउँदैनन् । यो गोठ मेरो काकाको हो । यहाँ कोही आउँदैनन् । म र दिनेश कमरेड अलिकति खाजाको व्यवस्था गरेर आउँछौँ ।“
“तपाईँहरू कति टाढा जानुहुन्छ ?”-अँध्यारोमा प्रश्न आयो ।
“यही माथि डाँडामा मेरो दिदीको घर छ । हामी सबैलाई खान पुग्ने गरी मकै भट्मास लिएर आउँछौँ। यहीँ बसेर खानपीन गरेपछि हामी बाटो लागौँला ।
सबै साथीहरूलाई आँटिमा चढाएर म र वीरबहादुर गोठबाट बाहिर निस्कियौँ । ढोकामा पहिले जसरी नै साङ्लो लगाएर हामी बाटो लाग्यौँ ।
अघिका मानिसहरू गएकै बाटो समातेर खोल्सी तरेपछि हामीलाई हल्लाउन थालेको भए पनि सबै साथीहरू भोकै छन् भन्ने भावनाले हाम्रा पाइलालाई अघि अघि तन्काइरहेको थियो । झण्डै दस मिनेट उकालो काटेपछि हामी देब्रेतिर तेर्सियौँ । तेर्सो बाटो दुई मिनेट पनि नहिँडी हामी बारीको किनारै किनार फेरि उकालो लाग्यौँ । अरू एक मिनेट हिँडेपछि वीरबहादुरले मलाई एउटा सानो झुप्रोको आँगनमा पुर्याउनु भयो ।
एकछिन ढोकाको आडमा उभिएर भित्रका चाल सुनेपछि वीरबहादुरले ढोकामा टक्टक् हिर्काएर आफू त्यहाँ आएको सङ्केत दिनुभयो । भित्रबाट केही चालचुल आएन । वीरबहादुरले ढोकामा फेरि टक्टक् गर्नुभयो । त्यसपछि उहाँभित्र पस्नुभयो । म पनि उहाँको पछि पछि भित्र पसेँ ।
कुपीको मधुरो उज्यालोमा एक जना प्रौढ महिला केही गर्दै हुनुहुन्थ्यो । गरिबी उहाँको लुगामा मात्र होइन, अनुहारमा समेत टाँसिएको थियो ।
वीरबहादुरलाई देख्दा उहाँलाई भूत देखे जस्तै भयो । उहाँ जुरूक्क उठ्नुभयो र हामी पछाडिको दैलोलाई ढप्काए आग्लो लगाउनु भयो ।
“त्यसो भए तिमीहरू भागेकै हो त ? पुलिसले भनुन्जेल त हामीले पत्याउँदै नपत्याएको ।”
बीरबहादुरले तामाङ भाषामा केही भन्नुभयो । मैले प्रस्ट बुझिन तर महिलाले भने त्यसको जबाफ मतिर हेर्दै नेपालीमा दिनुभयो-“हुन्छ हुन्छ । मकै छ, म छिटोछिटो भुटिदिन्छु । पुलिस आज सहर फर्क्यो अरे । तर, तिमीहरू यता नबस्नु, डाँडा काटेर गइहाल्नु । म खाजा बनाइ दिउँला ।”
उहाँले अगेनामा झरिलो आगो बाल्नुभयो र त्यसमाथि हाँडी बसाएर जाँड छान्न थाल्नुभयो । दुई डबका जाँड छानिसक्दा हाँडी रनक्क तातेको थियो । भोकले हरिटट्टु भएका हामीहरू विस्तारै जाँड पिउन थाल्यौँ । दिदी मकै भुट्न थाल्नु भयो । मकै भुट्दा पनि उहाँका आँखाले हामीलाई सुम्सुम्याउन छाडेका थिएनन् । उहाँका मायालु आखाँहरू पालैपालो हाम्रो शरीरमा नाचिरहेका थिए ।
मकैको पहिलो घान पड्किन थाल्दा नथाल्दै वीरबहादुर र दिदी, तामाङ भाषाको कुराकानीमा चुर्लुम्म डुबिसक्नु भएको थियो । आफूले जानेका तामाङ भाषाका दुईचार शब्दको आधारमा मैले अड्कल काटेँ, उहाँहरू हामीले सुरुङ खनेको र हिजो रात काटेको बाटोको बारेमा कुरा गरिरहनु भएको छ ।
भोकले लखतरान परेको बेला खानकै मात्र पिरले भए पनि त्यो घरमा पस्ने वित्तिकैदेखि घरको महिलाको साहसिलो व्यवहारले मलाई लठ्ठ पार्दै लगेको थियो । त्यो मेरो गैरकानुनी जीवनको घरभित्रको पहिलो रात थियो । जनताले त्यति सहज ढङ्गले हामीलाई आश्रय दिने रहेछन् भन्ने त्यो मेरो पहिलो अनुभव थियो । दिनभरि पुलिसले ज्यानमारा र डाँका भनेर गरेको प्रचार र ती डाँकालाई कसैले बस्न दिएमा त्यसलाई समेत भ्यालखानामा हालिनेछ भनेर पुलिस हाकिमले दिएको धम्कीलाई टेरपुच्छरै नलगाई आफ्नो ज्यानको बाजी लगाएर हामीलाई सुरक्षा दिने जनताको पङ्क्तिको मान्छेलाई मैले पहिलो पल्ट भेटेको थिएँ र त्यसले मलाई लठ्ठ पारेको थियो ।
हामीले दक्षिणकालीमाथि भेटेको दाउरेनीलाई पुलिसले उकालोको फेदैमा भेटेको रहेछ । “यता मास्तिर डाँकाको बथान गएको देख्यौ ?” भनेर सोधेछ पनि । तर, कसैले देखेँ भनेर बताएनछन् । खै थाहा छैन भने रे । हाम्रो गाउँको एक जना बैनी दाउरेहरूसँग सहर जानु भा’ रछ । उहाँले खबर ल्याउनु भो रे, हामी भाग्यौँ भन्ने कुरा गाउँमा सबैलाई थाहा भइसकेछ ।
“अनि दिउँसो पुलिसले के के गरेछ ?” दिदी मकै भुट्ने काममा व्यस्त भएको बेला वीरबहादुर र म कुरा गर्न थाल्यौँ, “कसैलाई पक्रेछ ?”
“अहिलेसम्म कसैलाई पक्रेको छैन रे । दुई ओटा कुकुर लिएर १० जना आएका रहेछन् । पछि १० जना थपिए रे । सबै पुलिसहरू सरासर हाम्रो घरमा गएछन् । सब डाङ्डुङ् गरेछन् । बाबुआमालाई तेरो छोरो खोइ भनेर हकारेछन् । त्यसपछि काकाको घरमा गएछन् । त्यसपछि छेउछाउका सबै घर चाहारेर अघि ४ बजेतिर फर्केछन् । हकारपकार त सबैलाई गरेछन् तर पक्रन भने कसैलाई पक्रेन छन् ।“
(क्रमश… अर्को भाग २०८३ जेठ १६ गते मानव आवाज अनलाइनमा)
