निर्वाचन केवल प्रतिनिधि छान्ने प्रक्रिया मात्र होइन, यो लोकतन्त्रको आत्मा हो । हामी सार्वभौमसत्ता सम्पन्न नागरिक हौँ र हाम्रो एकएक मतले देशको भविष्यको रेखा कोर्छ । त्यसैले निर्वाचनमा सहभागी हुनु केवल अधिकार होइन, गहिरो जिम्मेवारी पनि हो ।
सबैभन्दा पहिले, के गर्ने ? मतदान गर्नु अनिवार्य नागरिक कर्तव्य हो । मतदानको अधिकार प्रयोग नगर्ने हो भने अरु नागरिक अधिकारको पनि रक्षा हुन सक्दैन । तपाईँको एक भोटले नेपाल र नेपालीको भविष्य बनाउँछ । त्यसैले भोट खसाल्नु अघि राम्रोसँग सोच्नु आवश्यक छ । उम्मेदवारको विचार, कार्ययोजना, चरित्र र विगतको कामको मूल्याङ्कन गरेर विवेकपूर्ण निर्णय गर्नु नै नागरिक कर्तव्य हो ।
निर्वाचन स्वतन्त्र तथा निष्पक्ष रूपमा सम्पन्न गराउन नागरिक स्वयम् जागरूक हुनुपर्छ । मतदाताले निर्वाचन प्रणाली, उम्मेदवार र मतदान प्रक्रियाबारे पर्याप्त जानकारी लिनुपर्छ । फोटोसहितको मतदाता नामावलीमा आफ्नो नाम दर्ता गराउनु, मतदान केन्द्रमा निर्धक्क पुग्नु र गोप्य मतदानमार्फत स्वतन्त्र रूपमा मत दिनु लोकतन्त्रको आधार हो ।
साथै, नागरिक समाज, सञ्चारमाध्यम र सरोकारवालाले स्वतन्त्र रूपमा सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न पाउनु पर्छ । सञ्चारमाध्यमले निष्पक्ष रूपमा समाचार सङ्कलन र प्रसारण गर्न पाउनु लोकतन्त्रको स्वास्थ्यका लागि अनिवार्य छ । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकले निर्वाचन प्रक्रियाको स्वतन्त्र रूपमा अनुगमन गर्न पाउनु पारदर्शिता र विश्वासको सङ्केत हो । निर्वाचनमा खटिएका कर्मचारी, कानुन कार्यान्वयन निकाय र सरकार स्वयम् तटस्थ रहनु अत्यन्त जरुरी छ ।
अब के नगर्ने ? आफ्नो भोट पैसामा अरूलाई बेच्नु भनेको आफ्नो अधिकार अरूको हातमा सुम्पनु हो । प्रलोभन, धाकधम्की, हिंसा वा बल प्रयोगलाई स्वीकार गर्नु लोकतन्त्रलाई कमजोर बनाउनु हो । सार्वजनिक स्रोत र सञ्चारमाध्यमको दुरुपयोग गर्नु, असत्य प्रचार गर्नु वा मतदातालाई भ्रममा पार्नु गलत अभ्यास हो ।
निर्वाचन प्रक्रिया कुनै पनि प्रकारको भय, दबाब र अनियमितताबाट मुक्त हुनुपर्छ । उम्मेदवार र राजनीतिक दललाई आफ्ना विचार अभिव्यक्त गर्न, शान्तिपूर्वक भेला हुन र निर्विघ्न आवतजावत गर्न समान अवसर मिल्नुपर्छ । कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायले सबै दल र उम्मेदवारलाई समान व्यवहार गर्नुपर्छ ।
स्वच्छ, स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन नै लोकतन्त्रको मूल आधार हो । यदि निर्वाचन निष्पक्ष भएन भने हाम्रो भविष्य अन्धकारमय हुन सक्छ । त्यसैले जागरूक बनौँ, आफ्नो मतको सम्मान गरौँ र लोकतन्त्रलाई सुदृढ बनाऔँ । हाम्रो एक मतले देशको दिशा निर्धारण गर्छ-यसलाई हल्का रूपमा नलिऔँ । तपाईँको र मेरो मतले देशको भविष्य निर्धारण गर्दछ । पछि नेता र नियतिलाई गाली गर्नुभन्दा पहिले सोचविचार गरेर मात्रै मतदान गरौँ । गम खाएर मतदान गरौँ । सुझबुझले मतदान गरौँ । मेरो एक मत, देशको भविष्य भन्ने कुरा सबैले हेक्का राखौँ । मनैदेखि गरौँ मतदान ! -सम्पादक
